Баланың қауіпсіздігі – басты назарда
Цифрлық технологиялар адам өмірінің ажырамас бөлігіне айналған кезеңде балалардың интернет кеңістігіндегі қауіпсіздігі мемлекеттік саясаттың маңызды бағыты болып отыр. Әлеуметтік желілер ақпарат алмасуға, білім алуға және қарым-қатынас жасауға мүмкіндік бергенімен, олардың жасөспірімдерге ықтимал кері әсері де қоғамды алаңдатады.
13 қарашада Астанада Құрылтай Спикері Айбек Дәдебайдың төрағалығымен өткен Бюро отырысында онлайн-платформалар мен масс-медиа мәселелері жөніндегі заңнамалық түзетулер алдағы отырыстың күн тәртібіне енгізілгені хабарланды. Жобаның мақсаты – балалар үшін қауіпсіз цифрлық орта қалыптастыру, деструктивті контенттің таралуына тосқауыл қою және платформалардың жауапкершілігін арттыру.
Ұсынысқа сәйкес, жедел хабар алмасу сервистерін қоспағанда, 16 жасқа толмаған пайдаланушылардың әлеуметтік желілерде тіркелуіне тыйым салу көзделген. Бұл шара кибербуллингтен, психологиялық қысымнан, жасына сай келмейтін материалдардан және бейтаныс адамдармен қауіпті байланыстардан қорғауға бағытталған. Балалардың жеке деректерін жариялауы да қауіп туғызуы мүмкін.
Заң жобасында қандай өзгерістер бар?
Біріншіден, әлеуметтік желілерде тіркелуге жас шектеуін енгізу ұсынылады. Дегенмен нақты қандай сервистерге шектеу қолданылатыны, пайдаланушылардың жасын қалай тексеретіні және бұрын ашылған аккаунттардың тағдыры құқықтық талқылауда нақтылануға тиіс.
Екіншіден, онлайн-платформалардың өкілдіктерін міндетті есептік тіркеуге қою қарастырылған. Бұл олардың ел аумағындағы қызметіне қатысты жауапкершілік пен байланыс тетіктерін күшейтуге мүмкіндік беруі мүмкін.
Үшіншіден, деструктивті контент таратқаны үшін платформалардың жауапкершілігін заңнамалық тұрғыдан бекіту ұсынылады. Шағымдарды қарау, зиянды материалдарға әрекет ету және балалардың мүддесін қорғау тетіктері маңызды болмақ.
Төртіншіден, интернеттегі білім беру курстары авторларына қатысты жекелеген талаптар енгізу көзделген. Бұл онлайн білім беру қызметінің сапасы мен ашықтығы туралы мәселені көтереді. Аталған шаралар әзірге заң жобасындағы ұсыныстар екенін ұмытпау қажет.
Шектеу мен цифрлық құқық арасындағы тепе-теңдік
Баланың әлеуметтік желідегі уақытын шектеу пайдалы болғанымен, мәселені жалғыз тыйыммен шешу қиын. Осы күні интернет дегеніңіз – тек қауіп көзі емес, білім алудың, шығармашылықты дамытудың және пайдалы байланыс орнатудың құралы. Сондықтан қауіпсіздік шаралары балалардың сапалы білім ресурстарына қолжетімділігін негізсіз шектемеуі керек.
Пайдаланушының жасын растау тәсілі де ерекше назар аудартады. Егер ол үшін жеке мәліметтер жиналса, олардың құпиялығы, сақталу мерзімі және үшінші тұлғаларға берілмеуі нақты реттелуі қажет. Шектеуді айналып өтудің алдын алу мен азаматтардың жеке өміріне қол сұқпау құқығы арасында теңгерім сақталғаны жөн.
Отбасы мен мектептің ортақ міндеті
Баланың цифрлық қауіпсіздігі отбасындағы ашық әңгімеден басталады. Ата-ана баланың қандай платформаларды пайдаланатынын біліп қана қоймай, оған жеке мәліметтерді қорғауды, күмәнді сілтемелерді ашпауды, бейтаныс адамдарға сенбеуді түсіндіруі керек. Қорқыту немесе қорлау жағдайына тап болса, бала үлкендерден көмек сұрай алатынына сенімді болуы тиіс.
Мектептерде цифрлық сауаттылықты, ақпараттың шынайылығын тексеруді, желідегі этиканы және кибербуллингтің алдын алуды жүйелі үйрету маңызды. Спорт, шығармашылық үйірмелер, кітап оқу мен отбасылық демалыс балалардың уақытын тиімді ұйымдастыруға көмектеседі.
Балалардың цифрлық қауіпсіздігіне қатысты басқа да ұсыныстар қоғамдық талқылауға түсіп жатыр. Олардың қатарында онлайн ойындар мен қосымшаларды жас ерекшелігіне қарай таңбалау, ата-ана бақылауын күшейту сияқты тәсілдер аталады. Мұндай бастамалардың тиімділігі олардың құқықтық анықтығына, техникалық орындалуына және қоғамдық бақылауға байланысты.
16 жасқа дейінгі балалардың әлеуметтік желілерде тіркелуіне шектеу қою туралы бастама – маңызды қоғамдық талқылау тақырыбы. Бірақ түпкі мақсат баланы цифрлық әлемнен оқшаулау емес, оны саналы, жауапты әрі қауіпсіз пайдалануға үйрету болуы тиіс.
Асыл ӘБІШЕВ
