Қазақстан Республикасының Парламенті – Құрылтай сайлауына санаулы күндер қалды. Елдің қоғамдық-саяси өміріндегі маңызды науқан мәресіне жақындаған сайын сайлау додасына түскен жеті саяси партияның үгіт-насихат жұмыстары да қыза түсті. Кандидаттар мен партия өкілдері ел аралап, халықпен кездесіп, сайлауалды бағдарламаларын таныстырып, мемлекеттің алдағы дамуына қатысты өз ұстанымдарын ортаға салуда.
Алдағы сайлау еліміздің жаңа саяси кезеңге қадам басуымен, жаңа Конституция негізінде Қазақстан Республикасының Парламенті – Құрылтайдың алғаш рет жасақталуымен ерекшеленеді. Сондықтан оның тарихи салмағы да, қоғам алдындағы жауапкершілігі де айрықша.
Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев жуырда қоғам қайраткерлерінің бір тобымен кездесуінде осы мәселеге арнайы тоқталып:
«Ұлт тағдырын айқындайтын тарихи шешімдер қабылданды. Біз біртұтас қоғам болып жалпыұлттық референдум өткіздік, жаңа Конституциямызды қабылдадық. Азаматтарымыз жаңа Ата заңды бірауыздан қолдап, дауыс берді. Қазақта «Береке бастауы – бірлік» деген жақсы сөз бар. Біз ырысты ынтымағымызды сақтай білсек, еліміз де өсіп-өркендей береді. Көп ұзамай Қазақстан тарихында алғаш рет Құрылтай сайлауы өтеді. Бұл ел өміріндегі маңызды оқиға болмақ. Қазір науқан белсенді өтіп жатыр. Партиялар саяси мәдениеттің озық үлгісін көрсетуде. Алдымызда өте жауапты кезең тұр. Ұлт болып ұйысып, бір ел болып жұмыла еңбек етеміз деп сенемін!» – деп атап көрсетті.
ЖАҢА ҚҰРЫЛТАЙ – ЖАҢА ЖАУАПКЕРШІЛІК
Тарихтан мәлім, дала демократиясында елдің келелі мәселелері талқыланып, ортақ шешім қабылданатын алқалы жиынның Құрылтай аталғаны белгілі. Бүгін бұл ұғым заманауи мемлекеттік институттың атауына айналып, жаңа мазмұнға ие болып отыр.
Жаңа Парламенттің қызметіне қоғамның үлкен үміт артуы заңды. Өйткені халық сайлаудан кейін күнделікті өміріне әсер ететін нақты өзгерістерді күтеді. Экономиканың дамуы, халықтың әл-ауқаты, жұмыс орындары, тұрғын үй, білім мен медицина сапасы, ауылдың жағдайы, экология, инфрақұрылым, кәсіпкерлікті қолдау, жастардың болашағы – мұның бәрі заң шығару қызметімен тікелей немесе жанама байланысты. Сондықтан Құрылтай мандатына ие болу дегеніңіз – халық сенімінен туындайтын үлкен жауапкершілік.
Құрылтайға сайланатын әр депутат өзінің партиялық ұстанымымен қатар, мемлекет пен қоғам алдындағы жауапкершілігін терең сезінуі тиіс. Халықтың сөзін есту, оның мәселесін мемлекеттік деңгейге жеткізу, сапалы заң қабылдау, ел мүддесін бәрінен жоғары қою – жаңа Парламентке қойылатын басты талаптардың бірі болмақ.
САЙЛАУ – ХАЛЫҚТЫҢ ӨЗ ҚҰҚЫҒЫН ПАЙДАЛАНУЫ
Кейде қоғамда «Менің бір дауысымнан не өзгереді?» деген пікір айтылып жатады. Алайда демократиялық қоғамда әрбір дауыс маңызды. Сайлаудың түпкі мәні де осында.
Азамат мемлекет ісіне сырттай бақылаушы ретінде емес, таңдау жасайтын тұлға ретінде қатысады. Дауыс беру – Конституциямен берілген құқықты пайдалану ғана емес, елдің ертеңіне деген азаматтық көзқарасты білдіру.
Әлбетте, біз мемлекеттен әділеттілікті, сапалы заңды, жақсы жолды, қолжетімді баспананы, мықты білімді, сапалы медицинаны, тұрақты жұмысты талап етеміз. Бұл – азаматтың табиғи әрі заңды талабы.
Ал мемлекетті басқарудың демократиялық тетіктерінің бірі – сайлау болса, сол мүмкіндікті пайдалану да азаматтық жауапкершіліктің көрінісі.
Сайлау учаскесіне барып, өз таңдауыңды жасау – мемлекет өміріне қатысудың ең қарапайым әрі маңызды жолдарының бірі. Өйткені халықтың таңдауы қосылған жерде қоғамдық шешімнің салмағы артады.
ЖЕТІ ПАРТИЯ: ӘРТҮРЛІ БАҒДАР, ОРТАҚ ЕЛ
Биылғы сайлау науқанының назар аударарлық тұстарының бірі – Құрылтай мандатына үмітті жеті саяси партияның белсенді бәсекесі.
Олардың әрқайсысының өзіндік бағдарламасы, басым бағыттары, қоғам дамуына қатысты көзқарастары бар. Бірі әлеуметтік мәселелерге көбірек назар аударса, енді бірі экономика мен кәсіпкерлікті, ауыл шаруашылығын, экологияны, жастар саясатын немесе мемлекеттік басқаруды жетілдіру мәселелерін алға шығаруы мүмкін.
Бұл – саяси бәсекенің табиғи сипаты. Ең маңыздысы – сол бәсекенің заң аясында, өзара құрмет пен саяси мәдениет негізінде жүруі.
Қазіргі үгіт-насихат барысына қарасақ, партиялар халықпен тікелей кездесулер өткізіп, бағдарламаларын түсіндіруге, сайлаушылардың сауалдарына жауап беруге күш салып отыр. Саяси күрестің мәдениетті өтуі – бір ғана партияның емес, тұтас қоғамның жетістігі. Өйткені сайлау аяқталады, ал ел қалады. Партиялық ұстанымдар әртүрлі болғанымен, Қазақстан – бәрімізге ортақ.
Сондықтан саяси бәсеке қоғамды бөлетін емес, керісінше түрлі көзқарастарды өркениетті түрде тоғыстыратын алаң болуы қажет.
ТАҢДАУ САНАЛЫ БОЛУЫ КЕРЕК
Сайлауға қатысу маңызды. Бірақ одан да маңыздысы – саналы таңдау жасау.
Әр сайлаушы партиялардың бағдарламаларын салыстырып, олардың елдің өзекті мәселелеріне қандай шешім ұсынып отырғанына назар аударғаны жөн. Әдемі ұраннан гөрі нақты жоспардың, орындалуы мүмкін міндеттемелердің салмағы басым болуы тиіс.
Қай партия экономиканы дамытуға қандай ұсыныс айтады?
Халықтың табысын арттырудың жолын қалай көреді?
Ауыл мен қала арасындағы мүмкіндік алшақтығын азайтуға қандай қадам ұсынады?
Жастардың білім алуына, жұмысқа орналасуына, баспаналы болуына қатысты көзқарасы қандай?
Әлеуметтік әділеттілік, экология, мемлекеттік тіл, мәдениет, ғылым, цифрландыру мәселелерінде қандай бастамалары бар?
Сайлаушы осындай сауалдарға жауап іздеген кезде ғана дауыс шынайы саяси таңдау сипатына ие болады.
Демек, сайлау күніне дейінгі кезең – партиялар үшін ғана емес, сайлаушылар үшін де ойланатын уақыт.
ЖАСТАРДЫҢ ДАУЫСЫ – БОЛАШАҚТЫҢ ДАУЫСЫ
Алдағы саяси науқанда жастардың белсенділігі ерекше маңызға ие.
Биыл алғаш рет дауыс беру құқығына ие болған мыңдаған жас сайлау учаскесіне келеді. Олардың кейбірі үшін бұл – өміріндегі алғашқы саяси таңдау.
Жас адамның сайлауға қатысуы бір күндік оқиғамен шектелмейді. Бұл оның азаматтық көзқарасының қалыптасуына, мемлекет ісіне бейжай қарамауына ықпал етеді.
Бүгін дауыс берген он сегіз жастағы жас – ертең кәсіпкер, дәрігер, мұғалім, инженер, ғалым, жұмысшы, мәдениет қайраткері немесе мемлекеттік қызметші болуы мүмкін. Елдің келешегін сол буын жалғастырады.
Сондықтан жастарға «сендердің дауыстарың маңызды» деп айту аз. Олардың ел дамуына қатысты пікірін тыңдайтын, бастамаларын қолдайтын, әлеуетін іске асыруына мүмкіндік беретін саяси орта қалыптастыру қажет.
БІРЛІК – БІЗДІҢ БАСТЫ ҚҰНДЫЛЫҒЫМЫЗ
Президент айтқан «Береке бастауы – бірлік» деген сөздің бүгінгі кезең үшін мәні айрықша. Сайлау – көзқарастар жарысы. Бірақ көзқарастың әртүрлілігі қоғамның бөлінуін білдірмеуі керек.
Біреу бір партияны қолдайды, екінші азамат басқа саяси күшке сенім білдіреді. Үшінші адамның мүлде бөлек ұстанымы болуы мүмкін. Бұл – қалыпты құбылыс.
Өркениетті қоғамның ерекшелігі – адамдардың таңдауын құрметтей білуінде. Біздің бәрімізді біріктіретін ең үлкен құндылық – Қазақстан. Оның тәуелсіздігі, тыныштығы, тұтастығы мен болашағы кез келген саяси бәсекеден жоғары тұруы тиіс.
Сайлау өтеді. Дауыс саналады. Құрылтай құрамы анықталады. Ал содан кейін жаңа кезең басталады. Ел алдында тұрған міндеттерді жүзеге асыру үшін мемлекетке де, қоғамға да бірлік пен ортақ жауапкершілік қажет болады.
23 ТАМЫЗ – АЗАМАТТЫҚ ТАҢДАУ КҮНІ
23 тамыз күні сайлау учаскесіне бару – өз азаматтық таңдауыңды білдіру мүмкіндігі. Әркім кімге дауыс беретінін өзі шешеді. Ең бастысы – таңдау еркін, саналы әрі жауапты болуы керек.
Елдің ертеңіне бейжай қарамайтын азамат үшін сайлау – өзінің үнін білдіретін сәт. Себебі демократиялық мемлекеттің беріктігі тек заңдарымен немесе институттарымен ғана емес, азаматтарының белсенділігімен де өлшенеді.
Бүгінгі таңдау – ертең қабылданатын заңдарға, жүзеге асатын реформаларға, қоғам дамуының бағытына ықпал ететін саяси шешімдердің бастауында тұрады. Сондықтан алдағы сайлаудың басты жеңісі белгілі бір партияның қанша мандат иеленгенімен ғана өлшенбеуі керек.
Оның ең үлкен жеңісі – халықтың өз таңдауына өзі жауап беретін, саяси мәдениеті жоғары, белсенді азаматтық қоғамның қалыптасуы.
Сайып келгенде, Қазақстан жаңа саяси кезеңнің табалдырығында тұр. Ендігі сөз – сайлаушыда.
Асыл ӘБІШЕВ.
