Қоршаған ортаның тазалығы мен табиғи байлықтарды сақтау мәселесі қазіргі қоғамның маңызды міндеттерінің бірі болып отыр. Бұл бағытта жүзеге асырылып жатқан «Таза Қазақстан» бастамасы тек аумақтарды абаттандырумен шектелмейді. Оның негізгі мазмұны азаматтардың экологиялық жауапкершілігін арттыруға, табиғатқа ұқыпты қарау мәдениетін қалыптастыруға және ортақ игілікке жанашырлық танытуға негізделеді. Аталған қағидаттардың құқықтық және құндылықтық негізі Қазақстан Республикасының Конституциясында көрініс тапқан.
Ата Заңның 1-бабында Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтыратыны белгіленген. Мемлекеттің ең қымбат қазынасы адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары болып танылады. Осы ұстаным тұрғысынан алғанда, таза әрі қауіпсіз қоршаған орта адамның өмір сүру сапасымен, денсаулығымен және әл-ауқатымен тікелей байланысты. Демек, экологиялық мәселелерге көңіл бөлу адамның игілігін қорғауға бағытталған конституциялық құндылықтарды іске асырудың маңызды бөлігі саналады.
Конституцияның 31-бабында мемлекет адамның өмір сүруі мен денсаулығына қолайлы айналадағы ортаны қорғауды мақсат ететіні көрсетілген. Бұл норма қоршаған ортаны қорғаудың мемлекеттік саясаттағы маңызын айқындайды. «Таза Қазақстан» бастамасы осы мақсатты қоғамдық іс-әрекетпен ұштастырады. Елді мекендерді тазарту, жасыл желекті көбейту, қалдықтарды жауапкершілікпен басқару және қоғамдық орындарды күтіп ұстау арқылы азаматтар қолайлы орта қалыптастыру ісіне нақты үлес қоса алады.
Сонымен қатар Конституцияның 38-бабы Қазақстан Республикасы азаматтарының табиғатты сақтауға және табиғат байлықтарына ұқыпты қарауға міндетті екенін бекітеді. Бұл ереже «Таза Қазақстан» қағидатымен ерекше үндеседі. Тазалықты сақтау тек мемлекеттік органдардың немесе коммуналдық қызметтердің жұмысы емес. Әрбір азамат тұрмыстық қалдықты тиісті орынға тастау, су мен энергияны үнемдеу, ағаштарды қорғау және қоғамдық мүлікке зиян келтірмеу арқылы өзінің конституциялық міндетін күнделікті өмірде жүзеге асырады.
Ата Заңның 6-бабына сәйкес жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі және басқа да табиғи ресурстар халыққа тиесілі. Бұл қағида табиғи байлықтарды жеке адамның ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ игілігі ретінде қабылдауға негіз болады. Сондықтан табиғатқа ұқыпты қарау бүгінгі ұрпақтың мүддесімен қатар болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілікті де білдіреді. Экологиялық мәдениет осы ортақ жауапкершілікті саналы әрекетке айналдырғанда ғана орнығады.
«Таза Қазақстан» қағидатын орнықтыруда құқықтық сауаттылық пен тәрбиенің орны айрықша. Мектептерде, жоғары оқу орындарында, еңбек ұжымдарында және жергілікті қауымдастықтарда экологиялық бастамаларды жүйелі қолдау маңызды. Сенбілікке қатысу пайдалы болғанымен, тазалық мәдениеті бір күндік шарамен өлшенбейді. Ол табиғатқа зиян келтірмеуді әдетке айналдырудан, заң талаптарын құрметтеуден және өз ортасына жауапкершілікпен қараудан басталады.
Сайып келгенде, «Таза Қазақстан» қағидаты мен Конституция нормалары өзара тығыз сабақтас. Ата Заң қоршаған ортаны қорғаудың негізгі құқықтық бағдарын белгілесе, қоғамдық бастама сол құндылықтарды күнделікті тәжірибеге енгізуге ықпал етеді. Таза ел қалыптастыру үшін мемлекет пен қоғамның бірлескен еңбегі, азаматтардың белсенділігі және табиғатқа деген тұрақты құрмет қажет. Конституциялық міндетті саналы түрде орындау еліміздің экологиялық қауіпсіздігі мен келешек ұрпақтың игілігіне қызмет етеді.
Асыл ӘБІШЕВ
