Тарихтың әр кезеңі халық жадында әртүрлі із қалдырады. Бірі – жеңісімен, бірі – жетістігімен есте қалса, енді бірі ұлттың жүрегіне жазылмас жара болып таңбаланады. Қазақ халқы үшін ХХ ғасырдың алғашқы жартысы дәл осындай ауыр сынақтармен ерекшеленеді. Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін жылдары миллиондаған адамның тағдырын өзгертіп, елдің демографиялық, рухани және мәдени дамуына орасан зиян келтірді.
Сондықтан да 31 мамыр – Саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні еліміз үшін ерекше маңызға ие. Бұл күн өткеннің қайғысын қайталап еске алу үшін емес, тарихтан сабақ алып, оның қайталануына жол бермеу үшін қажет.
Өткен ғасырдың 20-30 жылдары қазақ даласына ауыр нәубет әкелді. Кеңестік биліктің күшпен жүргізілген ұжымдастыру саясаты көшпелі халықтың ғасырлар бойы қалыптасқан өмір салтын күйретті. Мал-мүлікті тәркілеу, шаруашылық жүйесінің бұзылуы, әкімшілік қысым мен асыра сілтеушілік ақыр соңында алапат ашаршылыққа ұласты.
Аштықтан қырылғандардың нақты саны туралы зерттеушілер арасында түрлі пікір бар. Алайда бір нәрсе анық: бұл қазақ халқының тарихындағы ең үлкен демографиялық апаттардың бірі болды. Мыңдаған ауылдар бос қалып, жүздеген мың адам туған жерін тастап көшуге мәжбүр болды. Талай отбасы айырылып, талай әулеттің шаңырағы ортасына түсті.
Ашаршылықтан аман қалған халықтың басына тағы бір ауыр кезең туды. Бұл – саяси қуғын-сүргін жылдары еді. Өз ойын еркін айтқан, ұлттың болашағы үшін еңбек еткен зиялы қауым өкілдері «халық жауы» деген жаламен жазаланды. Қуғын-сүргін қазақтың ең білімді, ең саналы азаматтарын нысанаға алды.
Алаш қайраткерлері, ғалымдар, жазушылар, ұстаздар, мемлекет қайраткерлері жаппай қудалауға ұшырады. Көпшілігі ату жазасына кесілді, түрмелер мен лагерьлерге жіберілді. Олардың жақындары да қысым көрді. Балалары ата-анасының аты үшін жапа шекті, отбасылары қоғамнан шеттетілді.
Сол жылдардағы қасірет тек белгілі тұлғалардың тағдырында ғана емес, қарапайым халықтың өмірінде де көрініс тапты. Әрбір ауылда, әрбір әулетте сол зұлмат кезеңнің ізі қалды. Біреулер туған-туысын жоғалтса, енді біреулер туған жерінен безіп кетуге мәжбүр болды.
Бүгінде тәуелсіз Қазақстан тарихи әділеттілікті қалпына келтіру бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіп келеді. Архивтер зерттеліп, жазықсыз қуғындалған азаматтардың есімдері ақталуда. Бұрын белгісіз болып келген көптеген деректер ғылыми айналымға енгізілуде. Бұл – өткеннің ақиқатын тануға деген ұмтылыстың көрінісі.
31 мамыр бізге тәуелсіздіктің қадірін тереңірек түсіндіреді. Бүгінгі бейбіт өмір мен тұрақтылықтың артында қаншама құрбандық жатқанын еске салады. Тарихи жады – ұлттың рухани тірегі. Өткенін ұмытқан халық болашағын баянды ете алмайды.
Қазақ халқы қилы кезеңдерді бастан өткерсе де, рухын жоғалтқан жоқ. Ашаршылықты да, қуғын-сүргінді де еңсеріп, азаттыққа қол жеткізді. Бүгінгі ұрпақтың міндеті – сол қиын жолды ұмытпай, тарихтан тағылым алып, тәуелсіздіктің тұғырын нығайту.
31 мамыр – қаралы күн ғана емес. Бұл – өткенге тағзым, бүгінге шүкіршілік және болашақ алдындағы жауапкершілік күні. Жазықсыз жапа шеккен жандардың рухы халық жадында мәңгі сақталады. Олардың тағдыры бізге еркіндік пен әділеттің қаншалықты қымбат екенін әрдайым еске салып тұрады.
Aiqara.kz
