Кітап оқу мәдениетін дамыту – Қазақстанның жаңа рухани стратегиясы
Бүгінгі әлем бұрын-соңды болмаған қарқынмен өзгеріп жатыр. Жасанды интеллект, цифрлық технологиялар, ақпараттық ағындардың шексіз көбеюі адамзат өмірінің барлық саласына ықпал етуде. Осындай алмағайып кезеңде қоғамның интеллектуалдық деңгейі мен рухани сапасы мемлекеттердің бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын басты факторға айналды.
Қай заманда болмасын өркениетті елдердің дамуы білімді ұрпақпен, оқырман қоғаммен және ғылымға құштар азаматтармен өлшенген. Өйткені кітап оқитын адам – ойлайтын адам. Ал ойлайтын адам ғана жаңашылдыққа ұмтылады, дұрыс шешім қабылдайды, қоғамның дамуына үлес қосады.
Сондықтан Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Кітап оқу мәдениетін дамыту және зерделі ұлт қалыптастыру жөніндегі шаралар туралы» Жарлығы еліміздің рухани өміріндегі маңызды тарихи құжаттардың біріне айналып отыр. Бұл бастама жай ғана кітап оқуды насихаттау емес, тұтас ұлттың интеллектуалдық әлеуетін арттыруға бағытталған ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегия деуге болады.
Кітап – ұлттың рухани коды
Қазақ халқы ежелден сөз өнерін қастерлеген халық. Дала даналығы, жыраулар мұрасы, ұлы ақындардың шығармалары ұлттың рухани дүниесін қалыптастырды. Абайдың қара сөздері, Шәкәрімнің философиялық ойлары, Мағжанның өршіл поэзиясы, Мұхтардың көркем әлемі бірнеше буынның дүниетанымын тәрбиеледі.
Алайда соңғы жылдары әлемдік деңгейде кітап оқу мәдениетінің әлсіреуі байқалады. Әлеуметтік желілердің қарқынды дамуы, қысқа бейнероликтердің көбеюі, жеңіл ақпаратқа тәуелділік жастардың оқу машығына әсер етуде. Көпшілік ақпаратты жылдам қабылдауға дағдыланып, терең талдауға негізделген оқу үрдісінен алыстай бастады.
Мұның салдары ретінде сыни ойлау қабілетінің әлсіреуі, сөздік қордың кедейленуі, тарихи және мәдени танымның тарылуы сияқты мәселелер туындауы мүмкін.
Осыған байланысты кітап оқу мәдениетін қалыптастыру бүгінгі таңда мәдени бастама ғана емес, ұлттық қауіпсіздік пен адами капиталды дамытудың маңызды бағытына айналып отыр.
Неліктен кітап оқу маңызды?
Ғалымдардың зерттеулеріне сүйенсек, тұрақты кітап оқитын адамдардың есте сақтау қабілеті жоғары болады, олар күрделі мәселелерді тиімді шеше алады және ақпаратты терең талдауға бейім келеді.
Кітап адамның сөздік қорын байытады, ойын жүйелеуге үйретеді, дүниетанымын кеңейтеді. Әсіресе көркем әдебиет оқыған адам өзгенің жан дүниесін түсінуге бейім болып, эмпатия деңгейі артады.
Кітап оқу мәдениеті дамыған мемлекеттерде азаматтардың қоғамдық белсенділігі жоғары, заңға құрметі берік, білім сапасы тұрақты болады.
Сондықтан кітап – жай ғана ақпарат көзі емес. Ол – тұлғаны қалыптастыратын, ұлтты тәрбиелейтін рухани мектеп.
Жарлық аясындағы жаңа мүмкіндіктер
Президент бастамасымен қабылданған құжат еліміздегі кітап саласын дамытуға тың серпін бермек.
Алдағы уақытта республика бойынша кітапханаларды жаңғырту жұмыстары күшейеді. Заманауи кітапхана енді тек кітап сақтайтын орын ғана емес, шығармашылық пен білімнің орталығына айналуы тиіс.
Жаңа форматтағы кітапханаларда коворкинг алаңдары, пікірталас клубтары, әдеби кездесулер, балаларға арналған интерактивті кеңістіктер ұйымдастырылуы мүмкін.
Бұл кітапханалардың жастар үшін тартымды мәдени орталыққа айналуына ықпал етеді.
Ұлттық цифрлық кітапхана – білімге жол ашатын жоба
Қазіргі цифрлық дәуірде ақпаратқа қолжетімділік ерекше маңызға ие.
Сондықтан алдағы жылдары бірыңғай Ұлттық цифрлық кітапхана платформасын құру жоспарланып отыр.
Бұл жоба жүзеге асса, еліміздің кез келген тұрғыны смартфон немесе компьютер арқылы мыңдаған кітапқа қол жеткізе алады. Әсіресе ауылдық жерлердегі оқушылар мен студенттер үшін бұл үлкен мүмкіндік болмақ.
Цифрлық кітапхана қазақ әдебиетінің алтын қорын сақтап қана қоймай, оны әлемнің кез келген нүктесінен оқуға жағдай жасайды.
Қазақ әдебиетінің жаңа тынысы
Мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының бірі – ұлттық әдебиетті қолдау.
Қазақ қаламгерлерінің шығармаларын шетел тілдеріне аудару, халықаралық кітап көрмелеріне қатысу, әлемдік әдеби кеңістікке шығару жұмыстары күшейтіледі.
Бұл өз кезегінде қазақ әдебиетінің халықаралық беделін арттырып, төл мәдениетіміздің жаһандық деңгейде танылуына ықпал етеді.
Сонымен қатар жас жазушыларды қолдау, әдеби байқаулар ұйымдастыру, кітап басып шығару ісін жетілдіру мәселелері де назардан тыс қалмайды.
Отбасылық кітап оқу дәстүрі қайта жаңғыруы тиіс
Кітапқа деген қызығушылық мектептен бұрын отбасында қалыптасады.
Бала ата-анасының кітап оқитынын көріп өссе, ол үшін оқу табиғи қажеттілікке айналады. Ал үйінде кітап жоқ, кітап туралы әңгіме айтылмайтын ортада өскен баланың оқуға құштар болуы қиынырақ.
Сондықтан алдағы уақытта отбасылық оқу мәдениетін дамытуға ерекше көңіл бөлінуі тиіс.
Отбасылық кітап фестивальдері, бірлескен оқу жобалары, «Бір отбасы – бір кітап» акциялары осы бағыттағы маңызды қадамдардың бірі бола алады.
Жастарды кітапқа қалай қызықтырамыз?
Қазіргі жастардың ақпаратты қабылдау ерекшеліктерін ескеру қажет.
Бүгінгі буын дәстүрлі кітаппен қатар электронды форматтарды да белсенді пайдаланады. Сондықтан кітапты насихаттаудың жаңа тәсілдері қажет.
Мысалы:
– әдеби подкасттар; – кітап блогерлерінің жобалары; – онлайн кітап клубтары; – әдеби марафондар; – буккроссинг қозғалысы; – әлеуметтік желілердегі кітап челлендждері.
Осындай заманауи әдістер арқылы жастарды кітапқа жақындатуға болады.
«Зерделі ұлт» – жаңа қоғамдық идеал
Президент бастамасының түпкі мақсаты – кітап оқитын қоғам қалыптастыру ғана емес, зерделі ұлт тәрбиелеу.
Зерделі ұлт дегеніміз – білімге құштар, ойлай білетін, жауапкершілігі жоғары, тарихи санасы қалыптасқан, әлемдік үрдістерді түсінетін азаматтар қауымы.
Мұндай қоғамда ғылым дамиды, инновациялар пайда болады, мәдениет өркендейді.
Өйткені мемлекеттердің болашағы жер асты байлығымен емес, адам капиталымен өлшенеді.
Бүгінгі таңда Қазақстан үшін ең маңызды міндеттердің бірі – білімді, парасатты әрі ойлы ұрпақ тәрбиелеу. Бұл мақсатқа жетудің ең тиімді жолдарының бірі – кітап оқу мәдениетін қалыптастыру.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен қолға алынған жаңа шаралар еліміздің рухани өміріне тың серпін берері сөзсіз. Кітапханаларды жаңғырту, цифрлық платформаларды дамыту, ұлттық әдебиетті қолдау, оқырман қауым қалыптастыру бағытындағы жұмыстар Қазақстанды оқитын қоғамға айналдыруға мүмкіндік береді.
Өйткені кітап оқитын ұлт – ойлайтын ұлт. Ал ойлайтын ұлт қана жарқын болашақ құра алады. Зерделі қоғам қалыптастыру жолындағы әрбір қадам мемлекетіміздің дамуына, ұлттық бірегейлігіміздің нығаюына және келешек ұрпақтың кемел болашағына қызмет етпек.
Асыл ӘБІШЕВ.
