Қоғамның тұрақты дамуы, азаматтардың қауіпсіздігі және мемлекетке деген сенім ең алдымен заңның үстемдігіне байланысты әркімге де білгілі. Біздің Ата Заңымыз елдің құқықтық жүйесінің іргетасы, адам құқықтары мен бостандықтарының басты кепілі болса,  «Заң мен тәртіп» қағидаты осы конституциялық құндылықтарды күнделікті өмірде жүзеге асыруға бағытталған ортақ жауапкершілікті білдіреді.

Конституция тек мемлекеттің қызмет ету тәртібін ғана айқындамайды. Ол әр адамның қадір-қасиетін, теңдігін, еркіндігін қорғаудың негізгі өлшемін белгілейді. Қазақстанның құқықтық мемлекет ретіндегі дамуы үшін мемлекеттік органдардың шешімдері де, азаматтардың іс-әрекеттері де Конституция мен заң талаптарына сай болуы маңызды. Заң алдындағы теңдік қағидасы ешкімнің лауазымына, әлеуметтік жағдайына немесе ықпалына қарамастан, құқықтық талаптардың бәріне бірдей қолданылуын көздейді.

«Заң мен тәртіп» ұғымын тек құқық бұзушылық үшін жаза қолданумен шектеуге болмайды. Оның мазмұны әлдеқайда кең: құқық бұзушылықтың алдын алу, әділ сот төрелігі, мемлекеттік органдардың ашықтығы, азаматтардың құқықтық сауаттылығы және қоғамдағы өзара құрмет. Тәртіп қорқыныштан емес, заңның әділдігіне сенімнен орныққанда ғана берік болады. Сондықтан құқық қорғау жүйесінің жұмысы заңдылықпен қатар адам құқықтарын сақтау талаптарына негізделуге тиіс.

Бұл қағидатты іске асыруда мемлекет пен қоғамның міндеттері өзара сабақтас. Мемлекет азаматтардың құқықтарын қорғауға, заңның түсінікті әрі біркелкі қолданылуын қамтамасыз етуге, құқық бұзушылыққа уақтылы ден қоюға жауапты. Ал азаматтар өз құқықтарын біліп қана қоймай, өзгенің құқықтары мен қоғамдық тәртіпті құрметтеуі қажет. Заңды сақтау азаматтық ұстанымның көрінісі болып табылады.

Әсіресе жастардың құқықтық мәдениетін қалыптастыру біздің қоғам үшін аса маңызды. Мектеп пен жоғары оқу орындарында Конституцияның мәнін түсіндіру, күнделікті өмірдегі құқықтық жағдайларды талдау, буллингке, зорлық-зомбылыққа және алаяқтыққа қарсы сауаттылықты арттыру нақты нәтиже береді. Отбасындағы тәрбие, ұстаздың өнегесі және қоғамдық ұйымдардың бастамалары да заңға құрмет сезімін нығайтады. Құқықтық білім адамға өз мүддесін заңды жолмен қорғауға әрі даулы мәселені күшпен емес, диалогпен шешуге көмектеседі.

Цифрлық ортада да «Заң мен тәртіп» қағидатының маңызы артып отыр. Жеке деректерді қорғау, интернет-алаяқтықтың алдын алу, жалған ақпаратқа сын көзбен қарау және онлайн кеңістіктегі өзара сыйластық – заманауи құқықтық мәдениеттің ажырамас бөлігі. Әрбір пайдаланушы ақпарат таратудың жауапкершілігін түсініп, өзгенің ар-намысы мен жеке өміріне құрметпен қарауы керек. Сонымен бірге цифрлық қауіпсіздік шаралары азаматтардың заңды құқықтары мен бостандықтарын ескере отырып жүргізілуге тиіс.

Заң үстемдігіне деген сенім әділдік пен ашықтық арқылы қалыптасады. Азамат мемлекеттік органға жүгінгенде нақты жауап алуы, ал құқығы бұзылған жағдайда оны қалпына келтірудің тиімді жолдарын білуі қажет. Қоғамдық бақылау, бұқаралық ақпарат құралдарының жауапты қызметі және азаматтардың белсенділігі мемлекеттік шешімдердің сапасын арттыруға ықпал етеді. Заңның орындалуы баршаға түсінікті және әділ болған сайын қоғамдағы сенім де күшейеді.

Қорыта айтқанда, Конституция – ел бірлігі мен азамат құқықтарының берік құқықтық негізі, ал «Заң мен тәртіп» – сол негізді өмірлік ұстанымға айналдыратын қағидат. Оны орнықтыру үшін тек талап қою жеткіліксіз: әділ институттар, сапалы құқықтық білім және әр адамның жеке жауапкершілігі қажет. Заңға құрмет пен адам қадір-қасиетіне құрмет қатар жүрген қоғамда қауіпсіздік те, тұрақтылық та, даму мүмкіндігі де нығая түседі.

Асыл ӘБІШЕВ

Добавить комментарий