Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Алматы облысына жасаған жұмыс сапары елдің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы маңызды оқиғалардың біріне айналды. Әдетте мемлекет басшысының өңірлерге сапары белгілі бір нысандарды аралаумен немесе есептер тыңдаумен ғана шектеліп жататын жағдайлар кездеседі. Алайда бұл жолғы сапардың мазмұны мен көтерілген мәселелер ауқымы әлдеқайда кең болды.
Президент бірқатар өндірістік және әлеуметтік нысандардың жұмысымен танысып қана қоймай, Қазақстанның келешектегі урбанистикалық және экономикалық даму стратегиясымен тікелей байланысты Алатау қаласын дамыту жөнінде арнайы кеңес өткізді. Бұл кеңесте айтылған пікірлер мен берілген тапсырмалар Қазақстанның алдағы онжылдықтардағы даму бағдарының қандай болатынын аңғартқандай болды.
Жаңа дәуірдің қаласы
Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанда жаңа қалалар бой көтерді, ірі мегаполистер кеңейді, көптеген инфрақұрылымдық жобалар жүзеге асырылды. Бірақ қазіргі әлемде қалалардың рөлі бұрынғыдан әлдеқайда маңызды.
Бүгінде экономикалық өсімнің негізгі қозғаушы күшіне мемлекеттер емес, қалалар айналып келеді. Әлемдік жалпы ішкі өнімнің басым бөлігі мегаполистерде өндіріледі. Инновациялар мен технологиялар да ірі урбанистикалық орталықтарда шоғырланған.
Осы тұрғыдан алғанда Алатау қаласының жобасы Қазақстан үшін ерекше маңызға ие. Бұл жай ғана жаңа әкімшілік аумақ емес. Алатау – болашақта инновация, технология, ғылым, логистика және инвестиция тоғысатын орталық қалыптастыруға бағытталған ұзақ мерзімді стратегиялық бастама.
Президенттің Алатауға ерекше назар аударуының астарында да осы мақсат жатыр.
Алатау – жаңа экономикалық полюс
Соңғы жылдары Қазақстан экономикасы шикізаттық тәуелділіктен арылу мәселесін жиі көтеріп келеді. Мұнай мен металға негізделген экономикалық модель белгілі бір кезеңде тиімді болғанымен, қазіргі жаһандық жағдайда тұрақты даму үшін жеткіліксіз екені байқалуда.
Сондықтан мемлекет жаңа экономикалық өсім нүктелерін қалыптастыруға мүдделі. Алатау қаласы дәл осындай орталықтардың біріне айналуы мүмкін.
Географиялық тұрғыдан қарағанда оның орналасуы өте тиімді. Қала еліміздің ең ірі экономикалық орталығы – Алматы мегаполисінің маңында орналасқан. Мұнда көлік дәліздері, логистикалық маршруттар және халықаралық байланыстар тоғысады.
Егер жоспарланған жобалар толық жүзеге асса, Алатау тек тұрғын үй салынатын жаңа қала емес, жоғары технологиялық өндірістер, ғылыми-зерттеу орталықтары, IT-кластерлер мен инвестициялық алаңдар шоғырланатын аймаққа айналуы ықтимал.
Президент нені талап етті?
Сапар барысында Қасым-Жомарт Тоқаев ең алдымен жүйелі жоспарлау мәселесіне назар аударды.
Қазақстанда кейбір қалалардың инфрақұрылымы халық санының күрт өсуіне дайын болмай шыққаны белгілі. Соның салдарынан көлік кептелісі, мектеп пен балабақша тапшылығы, инженерлік желілердің тозуы сияқты мәселелер туындайды.
Президент мұндай қателіктердің Алатауда қайталанбауы тиіс екенін атап өтті. Яғни қала әуелі сәулеттік және инженерлік тұрғыдан мұқият жоспарланып, содан кейін ғана кеңейтілуі қажет. Бұл – әлемдік урбанистикадағы ең тиімді тәсілдердің бірі.
Қала құрылысын жүргізгенде адамдардың өмір сүру сапасы бірінші орынға қойылуы керек. Заманауи тұрғын үйлер, қоғамдық кеңістіктер, жасыл аймақтар, білім беру және денсаулық сақтау нысандары біртұтас жүйе ретінде қарастырылуы тиіс.
Урбанизация және жаңа мүмкіндіктер
Қазақстан халқының басым бөлігі бүгінде қалаларда тұрады. Бұл үрдіс алдағы жылдары да жалғаса береді.
Ауылдық жерлерден жастардың ірі орталықтарға көшуі еңбек нарығының ерекшеліктерімен байланысты. Сондықтан урбанизацияны тоқтату мүмкін емес. Басты мәселе – оны тиімді басқару.
Алатау қаласы осы міндетті шешудің бір құралы бола алады. Егер жаңа қалада сапалы жұмыс орындары құрылып, жайлы орта қалыптасса, халықтың шамадан тыс Алматыға шоғырлануы азаяды. Бұл өз кезегінде бүкіл агломерацияның теңгерімді дамуына ықпал етеді.
Инвестиция тартудың жаңа үлгісі
Президенттің сөзінен тағы бір маңызды мәселе байқалды. Ол – инвестиция тарту.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, инвесторлар ең алдымен дайын инфрақұрылымы бар аймақтарға келеді. Жол, электр энергиясы, су, байланыс желілері мен цифрлық инфрақұрылым неғұрлым сапалы болса, жеке капитал соғұрлым белсенді тартылады.
Сондықтан мемлекет бастапқы кезеңде инфрақұрылымға қаржы салуы қажет.
Президенттің Үкіметке берген тапсырмалары осы мақсатқа бағытталған.
Бұл тәсіл кейін мыңдаған жаңа жұмыс орындарының құрылуына, шағын және орта бизнестің дамуына, салық түсімдерінің артуына мүмкіндік береді.
Экология мәселесі назардан тыс қалмауы тиіс
Қазіргі әлемде қаланың табыстылығы тек экономикалық көрсеткіштермен өлшенбейді. Оның экологиялық жай-күйі де маңызды.
Соңғы жылдары әлемнің көптеген мегаполистері көлік тығыны, ауаның ластануы және жасыл аймақтардың азаюы сияқты мәселелермен күресіп келеді. Қазақстан бұл қателіктерді қайталамауы керек.
Президенттің ресурстарды үнемдеу, энергия тиімділігі және экологиялық стандарттар туралы айтуының басты себебі де осы.
Алатау болашақта «жасыл қала» қағидаттарына негізделген заманауи орталыққа айналса, бұл бүкіл ел үшін үлгі болмақ.
Адами капитал – басты байлық
Кез келген қаланың жетістігі ғимараттардың биіктігімен емес, онда өмір сүретін адамдардың сапасымен өлшенеді.
Сондықтан Алатауды дамыту барысында білім беру, ғылым және мәдениет мәселелері де ерекше назарда болуы қажет.
Жоғары оқу орындары, ғылыми зерттеу орталықтары, шығармашылық индустриялар және инновациялық жобалар жаңа қаланың негізгі брендіне айналған жағдайда ғана оның болашағы жарқын болады.
Президенттің технологиялық даму мен инновацияларға басымдық беруінің астарында да осы ой жатыр.
Алматы облысына сапары барысында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев таза әрі пайдалы жапырақты көкөніс түрлерін өсіретін GREEN ЕСО заманауи жылыжай кешенінің қызметімен, сондай-ақ Қазақстан нарығындағы өндіріске қолданылатын технологиялармен танысты.
Шаруашылықтағы барлық үдеріс химиялық өңдеусіз, тыңайтқыштар мен пестицидтерді қолданбай іске асырылады. Бүгінде 160 адам еңбек ететін кәсіпорынның өнімдері Қазақстанның 10 қаласына жеткізіледі.
Президент «Лукоморье» тұқымбағы – бақ орталығын аралап көрді. Бұл – автоматтандырылған жұмыс арқылы жылына 1,5 миллион түпке дейін ағаш, сәндік бұталар мен гүлдер өсіруге қауқарлы еліміздегі ірі орталық. Оның өнімдері қалаларымыздың барлығында сұранысқа ие, сонымен қатар Өзбекстан мен Қырғызстанға экспортталады.
Мемлекет басшысына Turanga сәндік өсімдіктер тұқымбағын ұйымдастыру аясында атқарылып жатқан жұмыстар жөнінде баяндалды. Онда 130 мыңға жуық ағаш және 3,5 миллион түп бұта өсіру жоспарланып отыр.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Алматы облысына жасаған жұмыс сапары қарапайым өңірлік іс-шара емес. Бұл – Қазақстанның болашақ даму моделіне қатысты маңызды саяси сигнал.
Алатау қаласы туралы айтылған бастамалар мемлекет жаңа экономикалық бағыттарды қалыптастыруға, өңірлік дамуды күшейтуге және заманауи урбанистикалық орталықтар құруға бет алғанын көрсетеді.
Егер қойылған міндеттер толық орындалып, жоспарланған жобалар жүзеге асса, Алатау тек Алматы облысының ғана емес, бүкіл Орталық Азияның жаңа технологиялық және инвестициялық орталықтарының біріне айналуы әбден мүмкін.
Президент сапарының басты мәні де осында. Бұл сапар бүгінгі күннің мәселелерін шешумен қатар, Қазақстанның келесі бірнеше онжылдықтағы даму көкжиегін айқындауға бағытталған маңызды қадам болды.
Асыл ӘБІШЕВ.
