Адамзат баласының шыр етіп дүние есігін ашқаннан кейінгі бауыр басар алғашқы әлеуметтік құндағы, рухы сусындар киелі мекені – қара шаңырақ, алтын ұя – отбасы. Тарихтың сан құбылған алмағайып кезеңдерінде де, қоғамдық формациялардың әр алуан қым-қуыт өткелектерінде де, жанұяның адам тұлғасын қашап шығарудағы игі ықпалын өзге ешқандай пәнилік күшпен шендестіру мүмкін емес. Бұл – мемлекет деп аталатын ұлы ғимараттың мәңгілік іргетасы, ұрпақтар сабақтастығының үзілмес алтын арқауы, адамдық болмыстың негізгі институты.
Отбасының иығына жүктелген ең жауапты да қасиетті миссия – оның тәрбиелеушілік қызметі. Оның орнын тіпті ең заманауи, ең жетілдірілген деген қоғамдық тәрбие жүйелері де: мейлі ол балабақша, мейлі мектеп пен сан түрлі үйірмелер болсын – ешқашан толыққанды алмастыра алмақ емес. Ата-ананың парызы – перзентін тек жарық дүниеге әкелумен ғана шектелмейді; басты мұрат – оның көкірек сарайына әлеуметтік-мәдени құндылықтардың нәрін сіңіріп, қоршаған ортасына, атамекеніне пайдасы тиер парасатты азамат етіп өсіру.
Есті ұрпақтың өнегелі өмірі, бір-біріне деген риясыз құрметі мен сертке адалдығы – санасы ояу бала үшін үлкен өмірлік мектеп.
Әрине, адамдық тәрбие түн күзетіп, бесік тербеткен үй ішінің ғана аясымен шектелмейді. Ғасырлар бойы сұрыпталған халықтық педагогика қоршаған орта мен дос-жаранның да бала мінезінің қалыптасуына тікелей әсер ететінін жоққа шығармайды. Дегенмен, сыртқы дүниенің сан-сипатты, кейде тіпті қатерлі ықпалдарына төтеп берер ішкі иммунитет пен моральдық компас тек осы қара шаңырақтың құтынан дариды.
Бала ата-ананың құрғақ ақыл-кеңесінен бұрын, оның іс-әрекеті мен шынайы болмысын көріп, соны көңіліне тоқып, санасына сіңіріп өседі. Сол себепті перзент алдында байсалдылық пен сабырлылық танытып, өнегелі үлгі көрсету – әрбір уәлі ата-ананың басты шарты болмақ. Шығыстың ұлы ойшылы Әбу Насыр әл-Фарабидің: «Тәрбиесіз берілген білім — адамзаттың қасіреті, ол келешекте оның өміріне апат әкеледі», – деген кемеңгерлік тұжырымы бүгінгі құбылмалы қоғам үшін де өзінің көкейкестілігін титтей де жойған жоқ. Тұлғаның адамгершілік негізі мен этикалық қасиеттері ғылым мен білімнен бұрын, ең алдымен отбасындағы тәрбие кәусарымен сусындауы тиіс.
Бүгінгі аласапыран заманда бала тәрбиелеу – бұрынғыдан да үлкен көрегендік пен асқан жауапкершілікті қажет етеді. Дәл осы тұрғыда ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының: «Бала тәрбиелеу – өнер, өнер болғанда да ауыр өнер, жеке бір ғылым иесі болудан да қиын өнер», – деген байламды пайымы қазіргі XXI ғасырдың, технология мен жаһандану дәуірінің алтын қазығына айналуы тиіс. Ата-ана тек материалдық асыраушы емес, баланы заман ағымының иірімдерінен адастырмайтын басты бағдаршам болуы шарт.
Белгілі заңғар жазушы Әзілхан Нұршайықов өзінің көркем шығармаларында отбасын үлкен мемлекеттің ішіндегі ең маңызды кішігірім отауға балаған еді. Шын мәнінде, әр отбасы – өзіндік басқару тактикасы, ішкі заңдылықтары мен құндылықтар жүйесі бар шағын мемлекет. Осы мемлекеттің басты қызығы да, алтын діңгегі де – перзент.
Халық даналығында отбасылық тепе-теңдік пен берекені шаңырақтың беріктігімен, босағаның киесімен өлшеген. Бұл үйлесім сақталғанда ғана баланың көкірегінде адалдық, мейірімділік пен жауапкершілік ұялайды. Қазақ отбасылық институтында әке мен ана – осы алғашқы мектептің бас ұстаздары. Олардың перзентіне қояр ең бірінші талабы – «әдептілік». Өйткені ата-бабамыздан қалған: «Шешесін көріп қызын ал, атасын көріп ұлын өсір» деген асыл сөз — ғасырлар тезінен өткен, дәлелдеуді қажет етпейтін өмірлік аксиома.
Көрнекті жазушы, қолбасшы Бауыржан Момышұлы өзінің терең толғаныстарға толы естеліктерінде баланың алғашқы тәрбиені анасының әлдиінен, әкесінің қамқорлығынан алатынын және бұл рухани құндылықты өмір бойы жоғалтпауы тиіс екенін қадап айтқан. Ұрпақ тәрбиесі – сәбидің дүниеге келген алғашқы сәтінен басталып, өмір бақи үздіксіз жүретін ұлы процесс.
Бүгінгі әлеуметтік өзгерістер мен құндылықтар трансформациясы кезеңінде отбасының рөлін әлсіретіп алу – ұлттық кодтан, тамырдан айырылумен тең. Сондықтан заман қанша құбылғанымен, шаңырақтың берекесі мен босағаның беріктігі, отбасындағы сүйіспеншілік пен өзара сыйластық – мемлекетіміздің тұрақтылығы мен мәңгілігінің басты кепілі болып қала бермек.
